آمنوا ) آغاز نشد . * ( « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ » ) * كلمه كتابت معنايش معروف است ، ليكن گاهى كنايه مىشود از واجب شدن عملى ، و يا تصميم بر عملى و يا قضاى حتمى كه بر چيزى رانده شده ، كه در آيه : « كَتَبَ اللَّه لأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي » « 1 » كنايه از قضاء حتمى ، و در آيه : « وَنَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَآثارَهُمْ » « 2 » كنايه از عزيمت و قضاء حتمى است و در آيه « وَكَتَبْنا عَلَيْهِمْ فِيها أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ » « 3 » كنايه از وجوب و وضع قانون و جعل حكم قطعى است . و كلمه ( صيام ) و كلمه ( صوم ) در لغت مصدر ، و به معناى خوددارى از عمل است ، مثلا صوم از خوردن ، و صوم از نوشيدن ، و از جماع و از سخن گفتن و راه رفتن و امثال آن به معناى خوددارى از آنها است ، و چه بسا در معناى آن اين قيد را اضافه كرده باشند ، كه به معناى خوددارى از خصوص كارهايى است كه دل آدمى مشتاق آن باشد ، و اشتهاى آن را داشته باشد . صاحب اين گفتار گفته : معناى صوم در اصل لغت خوددارى از خصوص چنين كارهايى بوده ، و ليكن بعدها در شرع در خصوص خوددارى از كارهاى معينى استعمال شده ، و آن هم خوددارى از طلوع فجر تا مغرب و توأم با نيت است و منظور از * ( « الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ » ) * امتهاى گذشته و قبل از ظهور اسلام است ، امتهاى انبياء قبل ، چون امت موسى و عيسى و غير ايشان است . چون هر جا كه در قرآن كريم اين كلمه به چشم مىخورد معهود همين معنا است ، البته اين به آن معنا نيست كه جمله * ( « كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ » ) * در مقام اطلاق از حيث اشخاص است و مىخواهد بفرمايد : تمامى تك تك امتها روزه داشته‌اند و نيز به آن معنا نيست كه بفهماند روزه اسلام شبيه روزه امتهاى پيشين است ، پس آيه شريفه نه دلالت بر اين دارد كه تمامى امتها بدون استثناء روزه داشته‌اند ، و نه دلالت دارد بر اينكه روزه همه امتها مانند روزه ما مسلمانان در خصوص رمضان و از ساعت فلان تا ساعت فلان و داراى همه خصوصيات روزه ما بوده ، بلكه تنها در اين مقام است كه اصل روزه و خوددارى را در امتهاى پيشين اثبات كند ، و بفرمايد : امتهاى پيشين هم روزه داشته‌اند . و مراد از جمله : * ( ( الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ ) ) * الخ امتهاى گذشته داراى ملت و دين است البته

--> ( 1 ) خدا قضاء رانده كه من و رسولانم غلبه خواهيم كرد . « سوره مجادله آيه 21 » ( 2 ) مىنويسيم آنچه از پيش فرستادند ، و آنچه اثر كه از دنبال دارند . « سوره يس آيه 12 » ( 3 ) و بر ايشان ( بنى اسرائيل ) نوشتيم كه شخص در مقابل شخص است ( يعنى اگر كسى ديگرى را كشت اولياء مقتول حق دارند قاتل را بكشند و جان او برابر مقتول است . ) « سوره مائده آيه 45 »